سینمایی نیوز، “تورج اردشیری نیا”- “رضا دانش پژوه” کارگردان کهگیلویه و بویراحمدی با فیلم کوتاه تجربی «تکانه» از یاسوج، به بخش مسابقه فیلم های تجربی چهل و دومین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران راه یافت. 2 فیلم تجربی دیگر این فیلم ساز “حجم تراکم” در چهلمین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران دیپلم افتخار بهترین کارگردانی، و “ایلی ها” در چهل و یکمین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران تندیس بهترین فیلم تجربی را گرفت.

“رضا دانش پژوه” درباره علت نامگذاری فیلم کوتاه تجربی “تکانه” اظهار داشت: تکانه در فیزیک نسبت سرعت جرم به حجم است. این فضا را من در سرعت انسان ها به نسبت تکنولوژی احساس‌ می کنم که با مشاهده مناسبات تولید در جامعه مصرف زده، خواهان و مشتری محصولاتی می شوند که چه بسا نیاز هم نداشته باشند. فیلم «تکانه» مناسبت خود را در یک بستر تازه و کم تر تجربه شده روایت می کند. فیلم تجربی این امکان را به من می دهد که از مناسبات اخلاقی فاصله نگیرم. اگر دیگران را متهم کنیم به اینکه اندازه مصرف بی اخلاق شدند، این خود، بی اخلاقی است. فیلم ساز نباید مخاطب را بی اخلاق بداند.

این فیلم ساز درباره موضوع این فیلم بیان نمود: فرآیندی را در فیلم لحاظ کردم که انسان امروز در جهان رقابت و خلق مشتری برای مواد مصرفی، بیش از اندازه مصرف گرا و نیازمند مصرف هست بدون آن که تولیدی در کار باشد، موضوع فیلم «تکانه» به صورت تجربی به این مهم می پردازد. چون در فضای تجربی تولید شده با استفاده از تمثیل و مبتنی بر تاویل تعریف شده و به صورت مستقیم داستان نمی گوید و در زیر متن اشاره می کند که داستانِ من روایتی از انسان مصرف گرا دارد. نیاز به بحث مناسبت انسان در شرایط زسیت محیطی و مصرفی دارد. انسانی که چشمان او مرتب در حال تماشاست و تولیدات به مانند شبح نور مقابل او رژه می روند و این در فیلم دیده می شود.

این سینماگر در مورد علت پرداختن به این سوژه یادآور شد: ایده محرک این فیلم اقتباس از اشعار باباطاهر عریان و شعر “بسازم خنجری نیشش ز فولاد زنم بر دیده تا دل گردد آزاد” است. اشعار هایکو شاعران ژاپنی نیز با آن ظرافت و ایجاز کلمات در اتصال به دنیایی بزرگ بر روی ناخودآگاه من عمیقا تاثیر داشته و علاقه بسیاری دارم. این که چقدر انسان روز به روز مصرف گراتر می شود. تکانه در یک اتاق در یاسوج تصویربرداری شده است. فضای فیلم از نظر رنگ و نور یک فضای تجربه شده و به لحاظ لوکیشن اشاره به مکان و زمان خاص نداره و قابل تعمیم است. فیلم ۲ توصیه دارد: انسان در یک فرآیند مصرف گرایی قرار گرفته و فیلم های تجربی توصیه هایی برای سینماست و این توصیه ها را در قالب های مستند و داستانی می توان تولید کرد. فیلم تجربی از نظر شیوه و روایت به گسترش زبان و گرامر سینما کمک می کند.

وی در مورد روند تولید و مراحل ساخت توضیح داد: ۱۲ روز تصویربرداری داشتیم که با استفاده از مناسبات هاله های نور، طراحی کالا در قالب نمادین شخصیت ها، رنگ افشانی تولیدکنندگان کالا در مقابل چشمان، مخاطبان را دعوت به مصرف گرایی نشان می دهد.

وی درباره جشنواره فیلم کوتاه تهران و تاثیر آن بر آینده کاری فیلم سازن جوان گفت: شبیه به یک مکانیزم عمل می کند و تفسیری از آینده و چشم اندار سینما دارد. هر زمان انتخاب های جشنواره فیلم کوتاه تهران تغییر کرده سلیقه و دیگاه فیلم سازان هم تغییر کرده است. در این ساختار، ویترینی از استعداد مورد توجه بوده و بسیاری از فیلم سازان حرفه ای سینمای بلند خروجی آموزش انجمن سینمای جوانان ایران بوده اند چرا که تمرکز بر روی تفکر است. همیشه بوده و خواهد بود. اساسا جشنواره های فیلم کوتاه به دیده شدن فیلم ساز و فراهم آمدن شرایط تولید فیلم بعدی منجر می شوند. ایکاش اساسنامه ای برای بسباری از جشنواره های فیلم کوتاه تصویب شود که تنها به برگزاری یک دوره متجر نشوند و جشنواره های کیفی و سرمایه سینمایی بیشتر شوند.

وی تصریح کرد: در باکس تجربی فیلم های مستند و داستانی هم حضور دارند اما فیلم تجربی تعریف مشخصی دارد. فیلمنامه «تکانه» از ابتدا به شکل تجربی نوشته و به گونه تجربی کارگردانی و تدوین شد. از ویژگی های فیلم تجربی این است که نه داستاتی و نه مستند باشد و قصه آن از طریق رهیافت و شناخت و مناسبت سینمایی تازه به مخاطب ارائه می شود و می تواند به صورت خالص تجربی و یا تجربه هایی از آن دست تجربی شده باشد و زیر مجموعه و زیر شاخه ی فیلم های تجربی پیش از خود باشد. فیلم تجربی در روایت قطعا با فیلم مستند فرق دارد. در مستند به استناد موارد به سراغ ساخت فیلم می رویم و در داستانی با استفاده از بازیگر داستان را پیش می بریم. در تجربی هر اتفاقی را کنار هم می گذاریم و به عنوان یک روایت استفاده می کنیم. فیلم های تجربی ۱۹۵۰ در شکل و نوع نگاه کارگردان با ۱۹۲۰ فرق می کند و فیلم های تجربی تولید شده ۱۴۰۴ با ۱۳۹۰ تفاوت دارند. همان فیلم هایی که جایزه می گرفتند الان فیلم تجربی محسوب نمی شوند چرا که سینمای تجربی به طور دامِ در حال تغییر و پوست اندازی و رشد است.

او خاطرنشان ساخت: علی رغم اینکه شرایط تولیدِ فیلم سال به سال سخت تر شده اما اهالی سینمای کوتاه هم چنان علاقه مند هستند که فیلم بسازند. شرایطی پیش آمده که مدیران سینمای ایران به این اطمینان خاطر رسیدند سینما به عنوان یک جریان در ایران از طریق جوانانی که هر سال به تعداد آنان افزوده می شود و خیل عظیمی از ایشان در دفاتر استانی انجمن سینمای جوانان ایران آموزش می بینند به سرمایه آینده سینمای ایران اضافه خواهند شد. این شرایط حتی منجر به افزایش تعداد مخاطبان سینما شده است. یک جوان فیلم ساز از شهری ورود پیدا می کند و طبیعی است که با تبلیغ فیلم خود، سینما را به مردم محل سکونت خویش معرفی می نماید. این امری بی نظیر و شگفت انگیز است.

او در انتقال تجربه به علاقه مندان فیلم سازی در سینمای کوتاه توضیح داد: علاقه مندان فیلم سازی واقعا خودشان باشند و احساس کنند بخشی از خود این فیلم هستند. این راز را که از عبور مسیر سخت به مانند بسیاری از فیلم سازان بزرگ خسته نشوند سرلوحه قرار دهند. همیشه شرایط و منابع مالی برای فیلم ساز و استفاده از عوامل خوب محیا نیست. حضور مستمر در فیلم سازی آن ها را برای آشنایی با تکنیک های رهایی از مشکلات تولید فیلم آشنا می کند. فیلم سازی را رها نکنند، سخت کوش باشند و کم نیاورند. در مسیر، شرایط بهتر می شود. قدیم که سینما نگاتیو بود ورود به سینما خیلی سخت تر بود به نحوی که بسیاری نمی توانستند فیلم بسازند اما الان در دنیای دیجیتال می توان تمرین فیلم سازی و حتی فیلم ساخت. هر شهر و استانی تاریخ سینمای مشخص خود را دارد و با اتکا به برنامه ی خود باید رشد داشت و نمی شود دیگران فرآیند فیلم سازی را فراهم کنند.

او تاکید کرد: فیلم در مدیوم کوتاه دارای مشخصه هایی است. زمان فیلمی ممکن است کوتاه باشد اما نشانه های فیلم کوتاه را در خود حمل نمی کند. مهم ترین نشانه یک فیلم کوتاه ایجاز در انتقال تمام آن حرف های سینماگر است و مطالعه برای خلق ایجاز فیلم نامه کوتاه به نوعی مهم ترین کار است. بسیاری از فیلم های کوتاه می توانند کوتاه تر شوند. می شود در سینمای کوتاه خیلی تمرین کرد و در سینمای بلند به کار گرفت. به مرور زمان با نمایش فیلم کوتاه کارگردان در سینما و دریافت نظرات، فیلم ساز موفق می شود در فیلم بعدی اتفاق بهتری رقم زند.

“دانش پژوه” در بخش پایانی صحبت های خود اعلام داشت: متاسفانه یاسوج مرکز استان کهگلویه و بویر احمر سینما ندارد. تنها سینمای مرکز شهر یک ساختمان نیمه کاره دارد و احداث یک سالن سینما مهم ترین شکل گسترش سینما در شهر و استان ماست. نسل جدید با وجودی که تجربه فیلم دیدن در سینمای قدیمی یاسوج را ندارد آن محل را خیابان سینما می نامد در حالی که سینمایی ندارد. فیلم ساز خود می داند چطور با دغدغه ها و مشکلات فیلم خود را بسازد. سینما حق مردم است. خوشبختانه برای تمرین و اجرای گروه های تئاتری پلاتو توسط مرکز هنرهای نمایشی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی یاسوج با مدیریت آقای “میر رضا رفیعی” احداث شده است و گروه ها مشغول به کار هستند و ۲ هفته دیگر جشنواره استانی تئاتر برگزار می شود.

عوامل فیلم تکانه عبارتند از: تهیه کننده، نویسنده و کارگردان: رضا دانش پژوه، فیلمبردار: عادل مسیح پور، انیماتور :رامتین بیگدلی، طراح صحنه: امیر رفیعی، تدوین و صداگذاری: رضا دانش پژوه، بازیگران: فاطمه تیوراک، متینا حیدری، محمد جواد زینت منش، تولید: موسسه نگار فیلم دنا و انجمن سینمای جوانان ایران دفتر یاسوج و با حمایت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کهگیلویه و بویراحمد

چهل ‌و ‌دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران با رویکرد «خِردمحوری و اندیشه‌ورزی» به دبیری بهروز شعیبی، از تاریخ ۲۷ مهر تا ۲ آبان‌ماه ۱۴۰۴ در پردیس سینمایی ایران‌مال تهران در حال برگزاری است.

| گزارش و گفت و گو از: تورج اردشیری نیا

| عکس: الهام سادات روئین تن