به گزارش سینمایی نیوز و به نقل از روابطعمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، زهره بساطی: مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب، تنها صحنه حضور گسترده مردم و مسئولان نبود؛ همزمان با آغاز آیینهای بدرقه، سینماگران و مستندسازان هم دوربینهای خود را به میدان آوردند تا آنچه در این روزها رقم خورد، در قالب روایتهای تصویری برای تاریخ ثبت شود.از میعادگاه سینماگران در تهران تا گروههای مستندسازی مستقر در قم، مشهد، نجف و کربلا، دهها پروژه مستند با نگاهها و روایتهای مختلف کلید خورد.
در روزهایی که ایران خود را برای برگزاری آیینهای وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب آماده میکرد، جامعه سینمایی هم همزمان با مردم، برنامههای ویژهای را برای حضور در این رویداد و ثبت تصویری آن آغاز کرد. مراسمی که از ۱۳ تیرماه آغاز شد و در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد ادامه یافت، علاوه بر حضور گسترده مردم، به یکی از مهمترین پروژههای مستندسازی سالهای اخیر نیز تبدیل شد.
صبح روز ۱۳ تیرماه، «میعادگاه سینماگران» در مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی میزبان سینماگران، مدیران سازمان سینمایی و فعالان فرهنگی بود. حاضران پس از گردهمایی، در قالب کاروانی مشترک راهی مصلای امام خمینی(ره) شدند تا در آیین وداع با رهبر شهید انقلاب حضور یابند.
همزمان با برگزاری این برنامه، نمایشگاهی از تصاویر دیدارهای رهبر شهید با اهالی سینما، دلنوشتههای سینماگران و گزیدهای از دیدگاههای ایشان درباره هنر و سینما در محل میعادگاه برپا شد و ویدئویی از سخنان و دیدارهای ایشان نیز برای حاضران به نمایش درآمد.
در این مراسم، جمعی از مدیران و چهرههای سینمایی از جمله رائد فریدزاده، محمد حمیدیمقدم، حبیب ایلبیگی، لادن طاهری، مرتضی رزاق کریمی، علی رویینتن، انسیه شاهحسینی و جمعی دیگر از مدیران و سینماگران حضور داشتند و پس از آن همراه مردم به سمت مصلای تهران حرکت کردند.
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با حضور در میعادگاه سینماگران، با اشاره به نگاه رهبر شهید به هنر، تأکید کرد: «در میان رهبران سیاسی ایران معاصر، کمتر شخصیتی به اندازه ایشان به ظرفیت و اهمیت سینما برای بیان مسائل جامعه باور داشت».
همزمان با آغاز مراسم، مستندسازان نیز فعالیت خود را آغاز کردند. شبکه افق از نخستین مجموعههایی بود که برنامه جامعی برای پوشش این رویداد اعلام کرد. اباذر صالحیان، مدیر گروه مستند این شبکه، از تولید چند مستند بلند، نیمهبلند و کوتاه در تهران، مشهد و عراق خبر داد و گفت: «علاوه بر روایت اصلی مراسم، خردهروایتهایی از حاشیههای این روزها نیز ثبت خواهد شد».
سازمان هنری رسانهای اوج نیز با سازماندهی حدود ۱۰ گروه مستندسازی، ثبت لحظهبهلحظه مراسم را آغاز کرد. میکائیل دیانی، سرپرست تیم مستندسازی این مجموعه، توضیح داد: «علاوه بر پوشش مراسم، سوژههای کمتر دیدهشده و روایتهای مردمی نیز در دستور کار قرار گرفته است.» او همچنین از اجرای طرح «جمعسپاری» خبر داد؛ طرحی که بر اساس آن مردم از سراسر کشور میتوانند روایتهای تصویری خود را برای استفاده در یک مستند ملی ارسال کنند.
مرکز مستند سوره نیز از تولید ۱۰ مستند با محوریت ابعاد مختلف این رویداد خبر داد. امین قدمی اعلام کرد: «این آثار با روایتهایی متفاوت، از حضور مردم تا پشتصحنه برگزاری مراسم و جلوههای همبستگی اجتماعی را به تصویر خواهند کشید».
در کنار این پروژهها، مستندسازان هر یک با نگاه خود به این رویداد نزدیک شدند. مسعود زارعیان این روزها ساخت مستندی درباره دوران نوجوانی و جوانی رهبر شهید را دنبال میکند. او میگوید: «علاقه به شناخت ابعاد شخصیتی و زندگی ایشان، سالها ذهنم را درگیر کرده و این روزها تلاش میکنکم بخشی از این پرسشها را در قالب یک مستند روایت کنم.»
بهروز افخمی هم در این بدرقه جا نماند و در مصلای امام خمینی(ره) پشت دوربین رفت و ساخت مستند «حال خونیندلان؛ پهلوان جهان» را آغاز کرد. او محور اصلی فیلم خود را روایت افرادی قرار داده که از کشورهای مختلف برای حضور در مراسم به ایران آمدهاند و معتقد است: «آنچه یک مستند را ماندگار میکند، داستان و روایت انسانی آن است، نه صرفاً ثبت یک مراسم».
رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، نیز در سخنانی با اشاره به دیدگاه رهبر شهید درباره هنر هفتم، تأکید کرد: « نگاه ایشان به سینما، نگاهی راهبردی بود و این دیدگاه میتواند مبنای برنامهریزیهای آینده در حوزه فرهنگ و هنر قرار گیرد.»
محمد حمیدیمقدم، مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، با اشاره به آشنایی رهبر شهید با ادبیات و هنر، گفت: «نگاه دقیق و موشکافانه ایشان به فرم و محتوای آثار سینمایی، از ویژگیهایی بود که همواره مورد توجه سینماگران قرار داشت.»
همزمان با فعالیت این مجموعهها، حامد شکیبانیا هم تولید مستند «باید برخاست» را آغاز کرد؛ اثری که به گفته او، تنها ثبت آیین وداع و تشییع نیست، بلکه تلاشی برای ثبت تجربه مردم از یک رویداد تاریخی است. او معتقد است: «بسیاری از رخدادهای بزرگ جهان، نه از خلال گزارشهای خبری، بلکه به واسطه مستندها در حافظه تاریخی ملتها ماندگار شدهاند و این مراسم نیز از همین جنس رخدادهاست.»
در کنار این پروژه، حوزه هنری هم با هدایت و مشاوره رضا میرکریمی، عملیات گستردهای را برای تصویربرداری از مراسم آغاز کرد. گروههای مختلف مستندسازی در نقاط گوناگون مستقر شدند تا هر یک بخشی از این رویداد را از زاویهای متفاوت ثبت کنند؛ تصاویری که در ادامه میتواند به تولید چندین مستند مستقل منجر شود.
مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی در این مسیر پروژه مستقلی را با هدایت و مشاوره حامد شکیبانیا و مهدی شامحمدی در تهران، قم و مشهد آغاز کرد. تفاوت این طرح، تمرکز بر بازتاب اجتماعی مراسم در شهرهای مختلف بود؛ رویکردی که تنها به ثبت آیین تشییع محدود نمیشود و واکنش مردم، حال و هوای شهرها و تجربه جمعی این روزها را نیز در بر میگیرد.
انجمن سینمای جوانان ایران هم با اعزام بیش از ۵۰ گروه فیلمبرداری و عکاسی، پوشش گستردهای از مراسم در تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا را در دستور کار قرار داد. علاوه بر آن، ۵۷ دفتر این انجمن در سراسر کشور، آیینهای مردمی در بیش از ۱۵۰ شهر و روستا را ثبت کردند. راهاندازی پویش عکس و فیلم موبایلی «طلوع ماه» نیز بخشی از این برنامه بود تا مردم بتوانند روایتهای شخصی خود را از این روزها ثبت و ارسال کنند.
در همین حال، مستند «آخرین دیدار» به تهیهکنندگی مجتبی میناوند و کارگردانی محمدطه امیری هم مراحل تولید خود را پشت سر گذاشت. این مستند، همراهی بهزاد پروینقدس، عکاس پیشکسوت دفاع مقدس، را در روزهای تشییع روایت میکند و مسیر او را از ایران تا نجف و کربلا دنبال میکند؛ روایتی که تجربه چند دهه فعالیت حرفهای این عکاس را با وقایع این روزها پیوند میزند.
در میان مجموعههایی که مسئولیت ثبت این رویداد را برعهده گرفتند، مجموعه نهضت سازمان تبلیغات اسلامی نیز از تولید حدود ۱۰۰ مستند کوتاه خبر داد. سید مصطفی موسویتبار، سرپرست تیم مستندسازی این مجموعه، گفت: «بخش مهمی از فعالیت نهضت، حمایت از گروههای مستندساز، هماهنگی برای دریافت مجوزها و فراهم کردن زیرساختهای لازم برای تصویربرداری بوده است.»
او همچنین از تولید حدود ۱۰۰ خردهروایت مردمی خبر داد؛ آثاری که با محوریت تجربه افراد حاضر در مراسم ساخته میشوند و تلاش دارند روایتهایی ساده، بیواسطه و انسانی از این رویداد ارائه کنند. به گفته موسویتبار، همکاری میان مرکز گسترش، حوزه هنری، شبکه افق، شبکه مستند، سازمان اوج، روایت فتح و دیگر مجموعههای فعال، امکان ثبت ابعاد مختلف این مراسم را فراهم کرده است.
در روزهای برگزاری آیینهای بدرقه، حضور گروههای مستندسازی تنها به تهران محدود نماند. همزمان با برگزاری مراسم در قم، نجف، کربلا و مشهد، گروههای تصویربرداری در این شهرها مستقر شدند تا روایتهای مختلف این مسیر را ثبت کنند.
رائد فریدزاده در جریان حضور خود در مشهد، فضای مراسم را جلوهای از همبستگی ملی توصیف کرد و گفت: «تنوع چهرهها، لهجهها و حضور مردم از نقاط مختلف کشور، تصویری ماندگار از این رویداد تاریخی را رقم زده است.»
در کنار حضور مردم، فعالیت سینماگران و مستندسازان چهره دیگری از این روزها را شکل داد؛ روزهایی که دهها گروه فیلمسازی، صدها ساعت تصویر و روایتهای متنوعی از یک رویداد تاریخی را ثبت کردند. تصاویری که اکنون در مرحله تدوین و تولید قرار دارند و قرار است در قالب مستندهای بلند، نیمهبلند، کوتاه و خردهروایتهای مردمی منتشر شوند.
با پایان یافتن آیینهای تشییع، دوربینها از خیابانها جمع شد، اما کار اصلی مستندسازان آغاز شد؛ مرور ساعتها تصویر، انتخاب روایتها و ساخت آثاری که قرار است این روزها را در حافظه تصویری سینمای ایران ماندگار کنند و بخشی از اسناد تصویری تاریخ معاصر را شکل دهند.
