سینمایی نیوز، تورج اردشیری نیا- «زیر درخت لور» ساخته معین کریم الدینی اولین نمایش ایران خود را در نوزدهمین جشنواره «سینما حقیقت» پنجشنبه 20 آذر ماه 1404 ساعت 17:30 از بخش مسابقه ملی و بین المللی داشت که با استقبال همراه بود و جمعه ۲۱ آذر ساعت ۱۵  سالن ۱۱ پردیس سینمایی ملت به سانس فوق‌العاده رسید.

“معین کریم‌الدینی” متولد 1358 در سیرجان دانش آموخته کارشناسی کارگردانی فیلم ازدانشگاه صدا و سیما درباره علت نامگذاری فیلم مستند فیلم «زیر درخت لور» اظهار داشت: درخت انجیر معابد در جتوب ایران به تعداد فراوان موجوداست و شمایل اسطوره ای افسانه ای دارد. در جزیره کیش به آن درخت لور می گویند و وجه تسمیه عنوان فیلم این طور شکل گرفته است. یک خانواده بحران زده برای زندگی بهتر از تهران به کیش مهاجرت می کنند، پدر خانواده در تلاش برای ساخت زندگی خوب خانواده و دختر است. شروع فیلم بحران مهاجرت این خانواده هم چون تمامی خانواده های مهاجر در دنیا را به تصویر می کشد که حول معیشت و انطباق با محیط و … شکل می گیرد. محلی که این آدم اسکان و زندگی او شکل می گیرد زیر درخت لور است. که به جهت وجه اساطیری آن به این درخت علاقه دارد.

برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم مستند جشنواره فجر و جايزه بهترين فيلم بخش مسابقه بین الملل، برای مستند «آتلان» درباره علت پرداختن به این سوژه بیان نمود: در این فیلم سعی شد زیرلایه ای از زخم هایی که خیلی از ما در طبقات مختلف اجتماع با آن روبرو می شویم را ببینم و این را برای آدم هایی که هر کدام در دوره ای با این زخم ها روبرو شدند روایت کنم. البته سعی شد شعاری و رو نباشد.

وی در مورد ویژگی های ساختاری و محتوایی این اثر اعلام کرد: سخت ترین کار برای ساخت مستند شخصیت محور، خلق یک رابطه واقعی است؛ چرا که رابطه امری دراماتیک است. زمان نوشتن فیمنامه بر اساس اصول درام، رابطه آدم ها را طراحی می کنیم اما در مستند این امکان را نداریم. بنابراین کارگردان در آغاز راه انتخاب سوژه با خود می گوید آیا از پس کار بر خواهم آمد، آیا ۲ تا ۳ انسان واقعی را در یک درام می توانم قرار دهم و روابط انسان ها را به تصویر بکشم. یک زمان شما راجع به یک داستان فیلم می سازید، یک زمان هست که در مورد یک موقعیت فیلم می سازید اما زمانی هم هست که درباره یک رابطه فیلم می سازید؛ رابطه شخصیت با شخصیت، رابطه کارگردان با شخصیت و رابطه دوربین با شخصیت که شکل گرفتن هر کدام از این ها بسیار سخت است.

وی درباره جای خالی چنین مستندهایی یادآور شد: جای هیچ فیلم مستندی را نه خالی و نه پُر می دانم. مستندی که راجع به یک کاراکتر و یا یک کتیبه ساخته می شود حتما برای تاریخ شفاهی مملکت لازم و ضروری است و جای آن همیشه خالی است. جای هر مستندی با هر سوژه و فرمی می تواند در فرهنگ سینمای مستند کشور خالی یا پُر باشد.

این مستندساز خاطرنشان ساخت: من از سعی خودم صحبت می کنم. نخست این که اگر چه داستانِ آدم ها را تعریف کردم اما به حقیقتِ زندگی آدم ها وفادار بودم. دیگر آن که سعی داشتم قضاوت نکنم. راحت ترین کار برای من هدایت فیلم به سمت قضاوت و سنگین نمودن کفه ی یکی از سوژه های فیلم با قضاوت بود. به گونه ای که در کشاکش تنش دو عضو یک خانواده می توانستم سوار بر این چالش شده و از آن استفاده کنم اما چنین کاری نکردم چرا که معتقدم من به ذات و نفس سوژه های فیلمم تعهد دارم. اگر بخواهم سوژه را به سمت خودِ واقعی اش سوق دهم یا قضاوتی درباره او کنم، بزرگ ترین ظلم را در حق سوژه و سینمای مستند کرده ام. سعی من وفاداری به حقیقت آدم هاست.

او درباره جایگاه پژوهش در جامعه و مدیریت کلان کشور، همچنین تغییر نگاه مسئولین به سینمای مستند با نگاه روزآمد و مخاطب محور تصریح کرد: بزرگ ترین اتفاق بد در این ۲ دهه اخیر پایین آمدن سطح زائقه مخاطب ایرانی است. دورانی که مردم علاوه بر جشنواره، حتی روزهای معمول هفته در صف جشنواره می ایستادند تا بلیت فیلم های بیضایی تقوایی حتی حاتمی کیا را خریداری کنند، اگر امروز این آثار اکران شوند چه تعداد مخاطب خریدار بلیط این فیلم ها خواهند بود؟ مقصر فیلم ساز است؟ مقصر فیلم های در اختیار قرار گرفته ی مخاطب با شیب خیلی ملایم تا رسیدن به این نقطه ی پسند کمدی یا فیلم هایی با شعارهای گل درشت است. فیلم سازان بزرگ ملی و بین المللی ما اگر امروز می خواستند سینما را شروع کنند نمی توانستند چون زیر چرخ دنده های خشن گیشه له می شدند.

او در همین ارتباط ادامه داد: در این بین سینمای مستند پدیده ای است که همواره احتیاج به مراقبت دارد. نه تنها در ایران بلکه در همه ی دنیا دولت ها به سینمای مستند کمک می کنند چرا که بیزینس نیست بلکه ثبت بخشی از فرهنگ کشور و تاریخ شفاهی است و بعدها به آن استناد خواهد شد. این مراقبت باید شکل بگیرد تا اتفاق سینمای بلند داستانی تکرار نشود. تماشای فیلم مستند باید ترویج و به طور نمونه وارد سیستم آموزش و پرورش ما شود تا کودکان دبستانی سینمای مستند را به عنوان مرجع و مامن قابل اعتماد بفهمند و بدانند برای داشتن یک محتوا نیاز به تماشای یک ویدئوی اینستاگرام نیست بلکه باید حوصله و تفکر به خرج دهند و محتوایی بلند نگاه کنند. ایشان وقتی به سن دانشگاه و کار رسیدند آن وقت دیگر فقط علاقه مند به فیلم کمدی نیستند.

این فیلم ساز آینده دار درباره کمبود سینمای مستند توضیح داد: کمبود سینمای مستند بودجه است. فیلم سازی در سینمای مستند به مرز ورشکستگی دارد می رسد. هزینه های جاری و دستمزدها روزانه اضافه می شود اما بودجه های مصوب رشد نمی کند و فیلم ساز مجبور است در مدت زمان کمتر و کیفیت پایین تر کار کند. سینمای مستند آرام آرام از منطق اقتصادی خارج می شود. در این میان سوبسید دولت با نگاه کالای فرهنگی، سند ارزشمند تاریخی ملی و سرمایه گذاری ۵۰ ساله اهمیت پیدا می کند. جشنواره سینما حقیقت نیز هر چقدر خود را به جامعه مستندسازی بین المللی از هر نوع نزدیک کند برزگ ترین اتفاق سینمای مستند خواهد شد.

“کریم‌الدینی” در بخش پایانی صحبت های خود با انتقال تجربه به علاقه مندان فیلم سازی در سینمای مستند تاکید کرد: اکیدا توصیه می کنم فیلمی که می سازند نزدیک به زیست و جهان آن فیلم ساز باشد. تا جای ممکن به سراغ طرح های ارزان و نزدیک بروند تا توان مدیریت پروژه را داشته باشند.

نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» 19 تا 25 آذرماه با دبیری محمد حمیدی مقدم در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.

| گزارش و گفت و گو: تورج اردشیری نیا

| عکس: الهام سادات روئین تن

عوامل مستند «زیر درخت لور» عبارتند از: پژوهشگر، نویسنده و کارگردان: معین کریم الدینی، تهیه کننده: مهدی قربانپور، فیلمبردار: روزبه رایگا، مهدی آزادی، تدوین: معین کریم الدینی، صدابردار: حسن شبانکاره، قادر قادری، موسیقی: احسان آنالویی، طراحی و ترکیب صدا: حسن مهدوی، اصلاح رنگ و نور: رضا تیموری، دستیار کارگردان: سعید صفایی، طراح نشان و تیتراژ: حامد بارئی طبری، ‌عکاس: زینب مختاری، مدیر تولید: عقیل زمانی، مجری طرح: سعید حیدری، روابط عمومی: نغمه دانش آشتیانی.