سینمایی نیوز
  • برابر با : Sunday - 25 February - 2024
کل 7545 امروز 0

خبر فوری

“همایون رحیمیان”: ارکستر ملی را به شهرستان ها می بریم پیشنهاد ایجاد سازمان هنر اعم از موسیقی و تئاتر درحال بررسی است موسیقی را شاخه‌ای از حکمت می‌دانیم/ جایزه وزارت فرهنگ به برترین‌های نقد از جشنواره‌های فجر آئین پایانی سی و نهمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر برگزارشد/ معرفی برگزیدگان جایزه باربد و بخش های مختلف در آخرین نشست پژوهشی جشنواره موسیقی فجر «نقش اسناد تاریخی و مطبوعات در پژوهش‌های موسیقی» بررسی شد جزئیات برگزاری آیین اختتامیه سی و نهمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر شب پنجم جشنواره موسیقی فجر/از اجرای ارکستر سمفونیک تا اجرای ویژه کودک و نوجوان و شب بزرگان موسیقی در چهارمین نشست پژوهشی جشنواره موسیقی فجر«تکثرگرایی و ذائقه شنیداری نسل نو» بررسی شد سند ملی موسیقی کشور می تواند گره گشا باشد اعلام برنامه‌های چهارمین روز جشنواره موسیقی فجر بررسی «نگاه راهبردی به حوزه موسیقی» در سومین نشست پژوهشی جشنواره موسیقی فجر سرهنگ “احسان ربیعی”: به ارکستر نظامی رزم نوازان سالن و سانس اجرا اختصاص داده شود اعلام برنامه‌های سومین روز جشنواره موسیقی فجر/ ازاجراهای ارکسترال تا حضور هلندی ها حضور موریتس ارنست پیانیست شناخته شده آلمانی در جشنواره موسیقی فجر همزمان با نخستین شب برگزاری سی‌ونهمین جشنواره موسیقی فجر؛ وزیر فرهنگ به تماشای اجرای ارکستر ملی ایران نشست/ امسال جشنواره موسیقی در جنوب تهران هم اجرا دارد اعلام برنامه‌های دومین روز جشنواره موسیقی فجر/از حضور پرنگ بین الملل ها تا نوای سرنا و دهل و موسیقی آذری علیرضا طلیسچی جشنواره موسیقی فجر را به جنوب تهران برد بررسی آسیب‌شناسی آموزش ردیف موسیقی در دومین نشست پژوهشی جشنواره موسیقی فجر دستگاهی ایران برر ایستاده برای ایران در تالار وحدت / در شب ارکستر ملی و محمد معتمدی چه گذشت؟ بانوان «نهال» چراغ جشنواره موسیقی فجر را روشن کردند مسعود صادقلو: امشب برای شما و با عشق می‌خوانم در کنسرت آرون افشار محکوم هستید به شاد بودن! برگزاری نخستین نشست پژوهشی جشنواره موسیقی فجر با موضوع «موسیقی و هوش مصنوعی» وزیر فرهنگ در پیامی به سی‌ونهمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر: هنر موسیقی در دوران پیروزی انقلاب، وحدت و همبستگی را به منشوری پایدار در قالب همدلی تبدیل کرد میزبانی هم‌زمان ۱۴ استان از جشنواره موسیقی فجر تیزر جشنواره موسیقی فجر منتشر شد + فیلم پیام مدیرکل دفتر موسیقی به جشنواره موسیقی فجر آغاز سی و نهمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر از امروز سالاری: برگزاری سی و نهمین جشنواره موسیقی فجر در سراسر کشور نشان از رویکرد عدالت محوری معاونت هنری دارد قطار جشنواره فیلم فجر ۴۲ به مقصد رسید از پاسداشت یاد بزرگان موسیقی تا ساز کوک خارجی ها از حضور پررنگ بانوان و ارکسترها تا حضور خوانندگان مطرح و اجراهای بین الملل عدالت فرهنگی از شاخصه های جشنواره سی و نهم موسیقی فجر طوبای زرین آرای مردمی اهدا می‌شود انتشار جدول اجراهای سی و نهمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر/ آغاز بلیت‌فروشی از فردا جشنواره تئاتر فجر۴۲، برگزیدگان خود را شناخت افتتاحیه چهل و دومین جشنواره فیلم فجر برگزار شد پوستر سی و نهمین جشنواره بین المللی موسیقی فجر منتشر شد «اجاره نشینی» ؛ اثری ساختارشکن است پوستر اثر اقتباسی آپاراتچی منتشر شد آرمین رحیمیان ایفاگر نقش سردار حسین همدانی شد پوستر «دو‌ روز دیرتر» منتشر شد فیلم‌های چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر در سامانه شناسا نامزدهای بخش تبلیغات چهل و دومین جشنواره فیلم فجر اعلام شد ویژه برنامه‌های سیما در چهل‌و دومین جشنواره بین المللی فیلم فجر مارال بنی آدم و ملیکا شریفی نیا در نقش پروین و آگرین ساز‌وکار جدیدی برای نظارت بر فیلم‌های سینمایی در حال تدوین است انعکاس جشنواره فیلم فجر روی موج رادیو/ پای سینمایی‌ها به رادیو باز شد مرکز تولید و فنی سیما پای کار جشنواره بین المللی فیلم فجر تکمیل ظرفیت سینما‌های مردمی جشنواره فیلم فجر تا ۱۶ بهمن

9
یادداشت مهرزاد دانش منتقد سینما به بهانه مرگ بازیگر «خواب تلخ»

زوال سیطره

  • کد خبر : 1492
  • ۰۶ دی ۱۴۰۰ - ۲:۴۹
زوال سیطره
این یکی دو روز، خبر درگذشت عباس اسفندیاری، بازیگر فیلم «خواب تلخ» (محسن امیریوسفی، ۱۳۸۲) در نقش آقااسفندیار، بازتاب پرجلوه‌ای در رسانه‌ها نداشت.

سینمایی نیوز- این یکی دو روز، خبر درگذشت عباس اسفندیاری، بازیگر فیلم «خواب تلخ» (محسن امیریوسفی، ۱۳۸۲) در نقش آقااسفندیار، بازتاب پرجلوه‌ای در رسانه‌ها نداشت. اما او که مثل بسیاری دیگر از نقش‌آفرینان این فیلم، نابازیگر بود، شمایلی ماندگار از خود به جا گذاشت و با تبلور دادن به شخصیت اسفندیار، غسال پیر یک روستا که تعصب بسیار بر شغل خود دارد، وزن فراوانی به اولین فیلم بلند محسن امیریوسفی بخشید.
فیلم «خواب تلخ»، در جشنواره فیلم فجر ۱۸ سال قبل به نمایش درآمد و با استقبال فراوان منتقدان رو به رو شد، اما اکران عمومی‌اش در سال ۱۳۹۴ رقم خورد.
در زمان اکران جشنواره‌ای فیلم، مطلب کوتاهی درباره این فیلم نوشتم. اکنون، با آرزوی آرامش روح شادروان عباس اسفندیاری، آن مطلب در این مجال بازنشر می‌شود.

زوال سیطره

اولین نمودی که از «خواب تلخ» قابل برداشت است، نگاه شوخ وشنگ به مقوله جدی مرگ است. تمرکز فیلم بر مسئول یک غسالخانه در شهرستانی کوچک و سنتی، این فرصت را فراهم آورده است که از بسیاری از فضاهای مرتبط با این موضوع، از شست وشوی اموات گرفته تا ماجرای ترس از مردن و مناسبات تدفین و تکفین و مراسم گورستان و سایر آداب و سنن، جدیت‌زدایی شود و حتی در کنار مرگ به ماجرای عشق و عاشقی بر سر زنی بیوه و… هم پرداخته شود.

اما این نخستین بار نیست که در سینمای ایران به موضوع مرگ از دریچه هجو و شوخی نگریسته می‌شود؛ چه در سال‌های دور با فیلم‌هایی همچون «شب‌نشینی در جهنم» و چه در سال‌های نزدیک‌تر با اثری همچون «طبقه حساس»، سینمای ایران با نگاه تفریحی و تفننی به موضوع مرگ و مناسبات آن بیگانه نبوده است و اگر بخواهیم این روند را در گستره سینمای جهان هم دنبال کنیم، با حوزه بسیار وسیع‌تری مواجه خواهیم بود. نکته‌ای که «خواب تلخ» را از نمونه‌های مشابه خود متمایز می‌کند، در گذر از این نمود نخست متبلور می‌شود. این فیلم بیش از آنکه موتیف مرگ را به عنوان درونمایه‌اش دربرگیرد، به سوژه «سیطره» نظر دارد و گفتمان مرگ، صرفا بستری هوشمندانه است برای طرح این موضوع.

اسفندیار صرفا یک غسال ساده نیست. او با ابزار مختلف فنی (از نوع ساده‌اش همچون دوربین گرفته تا نوع پیچیده‌ترش همچون تلویزیون) کارگران خود را تحت نظر دارد و موقعیت کارفرمایی خود را رفته‌رفته تا مقام خدای‌وارگی می‌رساند. او به وسیله تمهیدات مختلف، از در انحصار گرفتن تلفن برای زن بیوه گرفته تا حربه دستمزد برای گورکن و در حماقت نگه داشتن جوان لباس‌سوز و حتی ترس و کراهت دیگران از بحث مرگ، فضایی را برای خود ایجاد کرده است که جز احترام و اطاعت دیگران را نمی‌تواند بپذیرد. طمع، نیاز، جهل و ترس، چهار عنصری هستند که سلطه اسفندیار را بر محیط پیرامونش تداوم می‌بخشند. او با رصدکردن دیگران، چه بر بلندای تپه و چه از قاب تلویزیون، وسعت تسلطش را گسترش می‌دهد و هرکس که کوچکترین تخطی و یا گفتار و کردار خلاف میل او انجام دهد تنبیه می‌شود. تلویزیون او جز مناسبات مرگ چیز دیگری را نمایش نمی‌دهد و حتی مستندهای خارجی‌اش هم درباره چگونگی کفن و دفن مردمان سرزمین‌های دیگر است که البته در برداشت‌های من‌درآوردی و خودمحورانه اسفندیار از این فیلم‌ها، نتیجه‌ای که حاصل می‌شود، موقعیت برتر او در برابر خارجی‌ها است! توهم قدرت تمامیت‌خواهانه اسفندیار تا آنجا پیش می‌رود که خود را هم‌ارز و همکار مرگ می‌داند و هیچگاه نمی‌تواند به خود بقبولاند که روزی این همکار علیه او نیز داس مرگش را به اهتزاز درمی آورد.

شیوه نگاه اسفندیار به مقوله قدرت، سنتی و بسته است، و البته ابزار اعمال قدرتش، مدرن (تلویزیون). ولی در امتداد این نگاه و ابزار، رفته‌رفته جای سوژه و ابژه عوض می‌شود و ابزار مدرنی که معبر رصد او به دیگران بود، وسیله رصدشدن خود او می‌شود. دوئل او با مرگ (به عنوان یکی از بهترین قسمت‌های فیلم)، برخاسته از همین تقابل نقطه دید موقعیت سوبژکتیو است که البته نهایتا با نیرنگ و رودست زدن اسفندیار، باز ماجرا به نفع او تمام می‌شود و فردایش جشن شکست مرگ از سوی او گرفته می‌شود. اما این حس پیروزی دیری نمی‌پاید و سیطره مطلقه مرد در شکست مرگ، با درک بی‌اعتمادی اطرافیان در هم می‌شکند.

ابزارهای مدرن رصد، دیگر برای او صرفا اطلاع رسانی نمی‌کنند، بلکه جایگاه متزلزلش را یادآور می‌شوند که چگونه ابهت و قدرت و محبت خودساخته‌اش در حال فروپاشی است. در این مرحله، اسفندیار (که نامش از اسطوره نامیرای ایرانی گرفته شده است) به میرایی دوام حکومتش پی می‌برد و این بار به جای تنبیه و درشتی ورزیدن بر دیگران، خود به استقبال مرگ می‌رود و حالا در کنار غسل میت، به غسل بدن خویشتن هم می‌پردازد.
چشم اسفندیار قصه «خواب تلخ»، نه دیدگان جسمانی‌اش، که قاب رسانه مدرن بود و به رخ کشیدن زوال سیطره‌اش از معبر آن. حالا انگار آن نمای واپسین فیلم هم همچون نمای آغازش، از دریچه نگاه دوربین گرفته شده است و مرگ خودخواسته اسفندیار، زاویه دید را از نگاه مطلق او به نگاه مخاطب منتقل می‌کند.

«خواب تلخ» می‌توانست به مثابه ده‌ها اثری باشد که در فضای شوخ آلود با مرگ ساخته شده‌اند و با ده‌ها ایده بامزه، مخاطب را به خنده وادارد. اما فیلم در عین طرح و پرورش این ایده، قدم از محدوده یک فیلم کمدی سرخوشانه فراتر می‌نهد و به اثری درباره قدرت و رسانه تبدیل می‌شود. این ارتقاء، دقیقا با رویکرد فرمی اثر همخوان شده است. فیلم اگر صرفا در همان فضای شوخی با غسال و کارکنانش باقی می‌ماند فقط یک فیلم خنده‌دار بود، اما انتخاب هوشمندانه فیلم‌ساز در جاگذاری عنصر تلویزیون به عنوان یکی از کلیدی‌ترین موتیف‌های متن، جنس این خنده را شکل و شمایل متفکرانه می‌دهد و تبدیلش می‌کند به ریشخندی در برابر ظهور و زوال همه سیطره‌هایی که با منش سنتی و روش مدرن، از مرگ و نیستی ابزاری برای کنترل دیگران ساختند و در نهایت، خود به دام ابزار کنترل خویش گرفتار آمدند و به پیشواز مرگ فروغلتیدند .

لینک کوتاه : https://cinemaeinews.ir/?p=1492
  • نویسنده : مهرزاد دانش
  • ارسال توسط :
  • منبع : سایت هنر و تجربه
  • 265 بازدید
  • بدون دیدگاه

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.